Wobdarjeny a hibićiwy hólčec Arnošt Muka z burskeho kubła we Wulkim Wosyku sta so z wodźacej wosobinu serbskeho žiwjenja swojeho časa. Nazornje podkładźe předležaca biografija, kiž nasta składnostnje 150. posmjertnych narodnin Muki, spomóžne skutkowanje wótčinca a poda dohlad do jeho šulskich a studentskich lět a do jeho swójbneho žiwjenja.Awtor Rudolf Kilank je k tomu mnoho fotografijow a dokumentow wupytał. Zajimowani čitarjo, wosebje tež šulerjo a studenća, dóstanu z brošuru nimo toho impresije wo kulturnym žiwjenju tehdyšeje serbskeje inteligency.Rudolf Kilank je za tute wudaće, na zakładźe Jana Petroweje biografije wo Muce z lěta 1978, jemu předležacy zdźědźeny material z Mukoweho zawostajenstwa přehladał a rjadował. Mnoho faktow a detailow z jeho žiwjenja je tak zamóhł sporjedźeć a zhładkować. Přidał je dotal njeznate fota a dokumenty, někotre chowaja so w Serbskim instituće.
Awtorka wopisuje stawizny towarstwa a wuzběhuje jeho wuznam za serbskosć Kulowskeje wosady do dźensnišeho.Přidate su historiske a načasne wobrazy kaž tež dokumenty.
Nimale 14 lětstotkow wědźa mjeztym pisomne žórła wo Serbach. Tuž je na času, tutu wědu kompaktnje w jednym přehledźe předstajić.Handrij
Bjeńš skići nam zarys serbskich stawiznow wot jich spočatkow hač do
dźensnišeho. W tabelach kruće chronologisce natwariwši poda awtor w
krótkej formje najwažniše historiske informacije wo Serbach wot jich
prěnjeho naspomnjenja pola Fredegara 631 hač k najnowšim podawkam w lěće
2000.Tute so z wobrazami, faksimilemi a kartami
wudospołnja. Na kóncu podaja so w runje tak kompaktnej formje
krótkobiografije wažnych wosobow serbskeje zašłosće.Jako přiručka za spěšne namakanje informacijow móže so kniha kóždemu doporučić, kiž so ze serbskimi stawiznami zaběra.
W lěće 2012 bu
tomu 100 lět, zo załoži so we Wojerecach Domowina. Składnostnje jubileja
wobswětli Manfred Laduš na epizodiske wašnje jeje stawizny wot
spočatkow a załoženju župow přez zakaz narodneje organizacije Serbow w
nacionalsocialistiskim času, jeje znowazałoženje w Chrósćicach a masowu
organizaciju za čas NDR hač k přewrótej. Tež dźensniša
situacija, kiž je charakterizowana wot asimilacije Serbow, wot boja wo
financielnu podpěru hač k wohroženju serbskeho sydlenskeho ruma brunicy
dla, so jewi. Při tym da Laduš přeco protagonistow samych rozprawjeć,
tak zo nastanje žiwy wobraz. Publikaciju wobrubi mnoho fotow, teksty su
hornjoserbske, delnjoserbske a němske.Manfred Laduš narodźi so
1941 w Hermanecach, dalokostudij žurnalistiki, bě 42 lět redaktor Noweje
doby/Serbskich Nowin, z nich 25 lět zamołwity redaktor za kulturu,
wjace hač 40 lět sobuawtor “Serbskeje protyki”, dalšich protykow a
wěcnych knihow.
Ćichi basnik abo zasakły wojowar za
Serbstwo? Lědma něchtó je čas swojeho žiwjenja Serbow tak pačił kaž w
Kukowje rodźeny Jakub Bart-Ćišinski. Předležaca publikacija »Jakub
Bart-Ćišinski (1856–1909)«, kotruž je Trudla Kuringowa napisała a kotraž
je składnostnje jeho stotych posmjertninow wušła, rysuje
Barta-Ćišinskeho žiwjenje a skutkowanje.Při tym spyta
dodnić, štó tutón dźensa jako zastupjer serbskeje klasiki woznamjenjeny
basnik poprawom bě. Jeho žiwjenje jako katolski duchowny bě
charakterizowane wot rozestajenjow z cyrkwinskej wyšnosću. Dołhe lěta
njebě jemu spožčene w Serbach skutkować. Přiwšěm pak je Jakub
Bart-Ćišinski wobstajnje pisał a basnił a změje ze swojim šěrokim
literarnym skutkowanjom přeco wosebite městno w serbskej literaturje.
Wórša Dahmsowa-Měškankec rysuje žiwjenje
Marje Grólmusec, znateje wosobiny našich serbskich stawiznow, wosebje z
časa Weimarskeje republiki a nacionalsocializma, ale předstaji ju tež
jako zahorjenu wojowarku za nowu němsku demokratiju. Čitała bě awtorka
wo njej wězo hižo wjele, mjez druhim w romanje Marje Kubašec »Hwězdy nad
bjezdnom«.Jako žurnalistka wobdźěli so w aprylu 1995 na
swjatočnosći składnostnje 50-lětneho wuswobodźenja koncentraciskeho
lěhwa Ravensbrück. Tam jej něhdyše sobujate – wosebje Pólki a Čechowki –
zwólniwje wo Mari Grólmusec jako swojej słowjanskej a serbskej přećelce
powědachu, kotraž bě jim pomhała helu přežiwić.
Za mjenom Michał Nawka chowa so nimo spisaćela wjele dźěćacych basnjow a hrónčkow tójšto wjac: wupjelnjene žiwjenje jako serbski wučer, publicist, spisowaćel, chórowy dirigent abo „jenož" mandźelski a starosćiwy nan swojich dźěći.Žiwjenje a skutkowanje Michała Nawki (1885-1968) předstaji pólski awtor, přećel Nawkec swójby, Zbigniew Kościów w rjedźe „Wobrazki ze Serbow".
Po 50lětnym wobstaću šule, a to serbskeje, a potom hišće Serbskeho gymnazija, je na času wróćo zhladować. Hory a tež wšelke doły šule wopisuje w jubilejnej brošurce něhdyša wjednica Serbskeho gymnazija Rejzka Šěnowa, něhdyši wučer Jurij Hanto je zezběrał statistiski material, mjez druhim mjena wšěch dotalnych abiturientow wot lěta 1951. Zajimawy wobrazowy material knihu wudospołnja.
Serbske stawizny 19. lětstotka su wusko zwjazane z mjenom Jana Arnošta Smolerja. Awtor předstaji w tutej z mnohimi wobrazami a dokumentami wuhotowanej brošurce na nazorne wašnje najwažniše žiwjenske stacije a podawki ze žiwjenja serbskeho patriota a hódnoći jeho wuznam za narodno-kulturne wuwiće Serbow w zańdźenym lětstotku.{STR}
Dohlad do žiwjenja njewšědneje Serbowki a
hudźbnicy Lubiny Holanec-Rawpoweje (1927–1964) skića wobrazowa
biografija »Wuměłča na pišćelach«, kiž je napisał a zestajał Achim
Brankačk. Lubina Holanec-Rawpowa bě wuznamna hudźbnica mjez horstku
serbskich interpretow a organistka »swětoweje sławy«.Přez
jeje zažnu smjerć je była bórze pozabyta a mało wobkedźbowana. Achim
Brankačk je z wosobinskich listow, njewozjewjenych fotow a dalšich
dokumentow zestajał jimacy žiwjenjopis Lubiny Holanec-Rawpoweje, kotraž
njebě jenož hudźbnica, ale tež mandźelska a mać. Předležaca biografija
chce trajnje na wuměłču dopominać a dźěl serbskich hudźbno-kulturnych
stawiznow wobswětlić.
